Wyszki – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Bystrzyca Kłodzka. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wałbrzyskiego. We wsi znajduje się zabytkowy kościół filialny pw. św. Jana Chrzciciela z XVIII w. W kościele św. Jana Chrzciciela boczny ołtarz poświęcono Janowi N. i umieszczono w nim drewniana polichromowaną figurę JN z XVIII wieku
Kościół św. Floriana
Barokowy kościół pomocniczy św. Floriana (1725), postawiono na prawym brzegu Nysy Kłodzkiej, w parku nad skarpą. Ufundowany został przez grupę mieszczan pod przewodnictwem Johanna Michaela Klappera. Stanął on na miejscu kaplicy z 1646 roku, będącej ofiarą łaziebnika miejskiego Floriana Zierla. Z miejsca tego, zwanego Chmielną Górą, roztacza się piękny widok na wschodnie obramienie Rowu Górnej Nysy i na Masyw Śnieżnika.
Św. Florian
Urodził się ok. 250 roku w Zeiselmauer (dawn.Ceti, Dolna Austria). Jego życie przypadło na okres prześladowań chrześcijan. W młodości poświęcił się służbie wojskowej i doszedł do stopnia dowódcy oddziału. W tym czasie bardzo dręczono i prześladowano chrześcijan. Szczególnym okrucieństwem wykazywał się namiestnik norycki Akvilinus, który w ogrodzie Laureakum uwięził 40 chrześcijan. Im to z pomocą pospieszył św. Florian. Postanowił dodać otuchy chrześcijanom i udowodnić, że za tę wiarę należy poświęcić wszystko, nawet własne życie. Wówczas nie do pomyślenia było, aby dowódca oddziału, wysoko ceniony żołnierz mógł być wyznawcą religii chrześcijańskiej i stawiać opór rozkazom cesarskim. Początkowo Akvilinus starał się odwieźć Floriana od wyznawania chrześcijaństwa i zmusić go do złożenia ofiary bogom pogańskim. Kiedy Florian odmówił został skatowany do nieprzytomności, a kiedy i to nie pomogło kazano go biczować, a potem ostrymi, zakrzywionymi żelaznymi kolcami szarpano jego ciało. Florian znosił te katusze mężnie, pozostał wierny swojej wierze, cały czas modląc się. Następnie przywiązano mu młyński kamień do szyi i zrzucono z mostu do rzeki Enns – stało się to 4 maja 230 roku. I oto kat, który strącił Floriana do rzeki nagle oślepł, a wzburzona rzeka umieściła zwłoki męczennika na wystającym kamieniu nadbrzeżnym, gdzie osłaniał go skrzydłami rozpiętymi w kształcie krzyża olbrzymi orzeł. Nad jego grobem z czasem wybudowano kościół i klasztor ojców Benedyktynów, a później klasztor Kanoników laterańskich wg reguły św. Augustyna. Gdy na tronie krakowskim zasiadł książę Kazimierz II Sprawiedliwy, wysłał wkrótce (w 1184 roku) do Rzymu biskupa krakowskiego Gedeona w celu sprowadzenia do Krakowa relikwii świętego, który stanie się patronem miasta. Gedeon uzyskał zezwolenie papieża Lucjusza III na zejście do rzymskich katakumb i wybranie szczątek tego świętego, którego sam wybierze. Biskup krakowski miał zapytać żartem, który z pochowanych tam mężów chciałby udać się wraz z nim do Polski. Wówczas usłyszał ponoć głos wydobywający się z grobu św. Floriana, co przesądziło o wyborze relikwii. Inna legenda głosi, iż woły, które wiozły szczątki św. Floriana przyklękły tuż przed murami Krakowa, na Kleparzu i nie chciały iść dalej. Zadecydowano, iż w tym miejscu szczątki świętego zostaną złożone. Wybudowano tam kościół (ustanowiony kolegiatą). 10 marca 1185 roku przeniesiono większość relikwii św. Floriana na Wawel, gdzie konsekrowano ołtarz na jego cześć. W kościele na Kleparzu pozostawiono jedynie ramię świętego patrona miasta. W XVIII w Bystrzycy Kłodzkiej wzniesiono barokowy kościół pomocniczy św. Floriana (1725), postawiono na prawym brzegu Nysy Kłodzkiej, w parku nad skarpą. Ufundowany został przez grupę mieszczan pod przewodnictwem Johanna Michaela Klappera. Stanął on na miejscu kaplicy z 1646 roku, będącej ofiarą łaziebnika miejskiego Floriana Zierla. Z miejsca tego, zwanego Chmielną Górą, roztacza się piękny widok na wschodnie obramienie Rowu Górnej Nysy i na Masyw Śnieżnik. Obecnie relikwie Świętego Floriana znajdują się w Chorzowie. Św. Florian jest patronem wykonawców zawodów wiążących się z ogniem: strażaków, hutników, kominiarzy, garncarzy, piekarzy. Jest również patronem Górnej Austrii obok św. Leopolda oraz Linz, gdzie rozwinięty jest przemysł hutniczy. Sw. Florian jest także patronem Bystrzycy Kłodzkiej. W ikonografii przedstawiany jest najczęściej w stroju rzymskiego oficera, z naczyniem z wodą do gaszenia ognia, lub wprost gaszącego pożar.
Duszpasterze
Ks. Kan. Andrzej Ćwik – Proboszcz parafii
ks. Adam Makiel – Wikariusz
ks. Adrian Pliszka – Wikariusz
Patron Parafii
Michał Archanioł swoim imieniem głosi chwałę i moc Boga. Imię Michał znaczy Któż jak Bóg! Zarówno w tradycji żydowskiej jak i tradycji chrześcijańskiej jest pierwszym i najważniejszym spośród aniołów. W Piśmie Świętym Starego Testamentu nazywany jest „księciem anielskim” (Dn 10, 13.21) i „wielkim księciem” (Dn 12, 1). W Tradycji żydowskiej Archanioł Michał jest pośrednikiem pomiędzy Panem Bogiem i ludźmi. W Piśmie świętym Starego Testamentu wraz z Archaniołem Gabrielem miał odwiedzić Abrahama, zapowiedzieć mu przyszłe narodziny a później nie pozwolić złożyć ofiary z syna Izaaka. Archanioł Michał przekazuje wiadomość o schwytaniu do niewoli Lota. Pomaga także podczas starań o żonę dla Izaaka. Michał miał też się ukazać Mojżeszowi na górze Horeb i razem z Archaniołem Gabrielem towarzyszyć mu na górę Synaj. Swoją mocą broni w Babilonie Żydów przed prześladowaniami Hamana. Kult św. Michała Archanioła istniał już w starożytności chrześcijańskiej; świadczy o tym wiele dowodów liturgicznych. Znacznie później pojawił się kult oddawany na Górze Gargano koło Siponte w południowej Italii, gdzie miał się zjawić św. Michał Archanioł. Cześć ta miała początkowo charakter lokalny, później jednak została rozszerzona na cały kościół. Z czasem Jego imię weszło do liturgii mszalnej, przy poświęceniu kadzidła i w liturgii pogrzebowej. Św. Michał Archanioł ukazał się także za czasów św. Grzegorza Wielkiego, papieża, w Rzymie podczas procesji przebłagalnej odprawianej na zamku zwanym odtąd Zamkiem Świętego Anioła, i włożył miecz do pochwy na znak, że Bóg odwróci srożący się gniew od ludu rzymskiego. Odtąd dżuma ustała. W diecezji Avranches, we Francji, od X wieku obchodzono rocznicę pojawienia się św. Michała na Mont-Saint-Michel. Działo się to około 708 roku. Kościół Rzymski czcił św. Michała zawsze w dniu 29 września. W czasie ostatniej reformy Kalendarza Rzymskiego, w tym dniu dołączył Kościół także do czci liturgicznej świętych archaniołów Rafała i Gabriela. Św. Michał Archanioł czczony jest jako Patron Kościoła świętego; opiekun chroniący przed wszelkimi złymi duchami; zwycięski obrońca w walce z szatanem, z jego pokusami i mocami piekielnymi. Kościół Wschodni czci go także jako patrona ludzi chorych. Wczytując się w karty Księgi Daniela dowiadujemy się o walce Michała z innymi książętami w obronie prześladowanego Daniela: Wtedy przybył mi z pomocą Michał, jeden z pierwszych książąt (Dn 10, 13). Autor natchniony rozwija myśl zapoczątkowaną przez proroka Zachariasza, że jednostki, społeczności, narody mają swoich duchowych opiekunów. Pierwszym pośród nich jest Michał. Oznajmię tobie, co jest napisane w Księdze Prawdy. Nikt zaś nie może mi skutecznie pomóc przeciw nim, z wyjątkiem waszego księcia, Michała (Dn 10, 21). Tak mówi Prorok o wstawiennictwie i potędze Michała Archanioła. Tylko on może przeciwstawić się, symbolizującej zło, potędze perskiej: W owych czasach wystąpi Michał, wielki książę, który jest opiekunem dzieci twojego narodu. Wtedy nastąpi okres ucisku, jakiego nie było, odkąd narody powstały, aż do chwili obecnej. W tym czasie naród twój dostąpi zbawienia: ci wszyscy, którzy zapisani są w księdze (Dn 12, 1). Michał, dzięki nadprzyrodzonej zwycięskiej mocy dla obrony Ludu Bożego, którą posiada od Boga, występuje jako opiekun ludu świętego, sprawiedliwych i świętych, tj. zapisanych w księdze życia. W Apokalipsie św. Jana Apostoła, Michał ukazany jest jako „pogromca Smoka – Szatana” (Ap 12, 7): I nastąpiła walka na niebie. Michał i jego aniołowie mieli walczyć ze Smokiem. I wystąpił do walki Smok […] ale nie przemógł (Ap 12, 7-8). Walkę tę wszczyna Smok, który ma do dyspozycji dwie bestie, z morza i z lądu: bałwochwalcze mocarstwo (przemoc) i fałszywego proroka (symbol walki ideologicznej i kłamliwej propagandy). Obie bestie są narzędziami Smoka w walce z Niewiastą – Kościołem. Walka obejmuje wszystkie napaści i porażki od początku do końca świata, a przewodniczy jej Archanioł Michał. W Księdze Jozuego przedstawiany jest z wydobytym mieczem jako wódz wojsk Pana (Joz 5, 13.13). W liście św. Judy Apostoła pojawia się jako walczący z szatanem o ciało Mojżesza (Judy 9). W Starym Testamencie Archanioł Michał jest obrońcą ludu wybranego, a w Nowym Testamencie – obrońcą Kościoła. Sporo miejsca poświęcają Świętemu Michałowi Archaniołowi starotestamentalne księgi apokryficzne (księga Henocha, Apokalipsa Barucha, Apokalipsa Mojżesza). Jest tam przedstawiany jako Archanioł – jednym z czterech najpotężniejszych duchów, książę aniołów, obdarzony szczególnym zaufaniem Boga i kluczami do nieba. On składa ofiarę na niebieskim ołtarzu Świętego Świętych; jest aniołem sprawiedliwości i sądu, aniołem łaski i zmiłowania, aniołem miłosierdzia Bożego. On wstawia się za Izraelitami – jest ich aniołem. We wczesnochrześcijańskim piśmiennictwie (Tertulian, Orygenes, Hermas, Didymus) uchodzi za Księcia Aniołów – Archanioła, któremu Bóg powierza zadania wymagające szczególnej siły. On wstawia się za ludźmi przed Bogiem; jest aniołem Ludu chrześcijańskiego. W pierwotnym chrześcijaństwie wierzono także, że on stoi u wezgłowia umierających, kiedy toczy się ostatni bój o ich zbawienie. On towarzyszy duszom zmarłym na sąd Boży. Ze szczególną mocą walczy o duszę w chwili śmierci człowieka. Potem przyprowadza ją do nieba i jako godną wiekuistej światłości przedstawia Najwyższemu. Czuwa nawet nad grobami ciał ludzkich na ziemi, polecając aniołom strzeżenie ich. W przekonaniu Orygenesa (ok.185-ok.254) Archanioł Michał zanosi do Pana Boga modlitwy wiernych i jako „praepositus paradisi” ma ważyć dusze na Sądzie Ostatecznym. Św. Grzegorz z Tours (538-594) biskup uważa Archanioła Michała za przewodnika dusz. W homiliach Hrabanusa Maurusa OSB i świętego Bernarda z Clairvaux (1090-1153) święty Michał Archanioł jest określany jako „chorąży Chrystusa w zastępach anielskich”, „patron Kościoła”, „patron chrześcijańskiej armii” a także „patron poszczególnych narodów”. Według Złotej Legendy (Legenda Aurea) o. Jacopo de Voragine OP (ok.1228-1298) Archanioł Michał z polecenia Pana Boga: karze plagami Egipt, rozdziela wody Morza Czerwonego, prowadzi naród wybrany przez piaski pustyni do Ziemi Obiecanej. W dniu ostatecznym powinien na Górze Oliwnej zabić Antychrysta i dźwiękiem swej trąby wskrzeszać zmarłych.
Kontakt
Adres do korespondencji:
Pl. M. Skłodowskiej-Curie 3,
57-500 Bystrzyca Kłodzka
Kontakt telefoniczny:
tel. komórkowy: 725 112 227
tel. stacjonarny: 74 811 35 67
Kontakt mailowy: parafia@bystrzyca.eu
Konto Bankowe BS Kłodzko o/Bystrzyca Kłodzka NRB :
59 9523 1040 0120 1105 2001 0001
Administrator strony: parafia@bystrzyca.eu
Michałkowe serduszka
MICHAŁKOWE SERDUSZKA
Jesteśmy od parunastu lat wspólnotą Wiary i Światła
„MICHAŁKOWE SERDUSZKA”
W skład wspólnoty wchodzą osoby niepełnosprawne czyli „muminki”, rodzice dzieci niepełnosprawnych, opiekunowie (wolontariusze) wywodzący się z naszej parafii tzw. „paszczaki”, którzy przygotowują spotkania oraz ksiądz, trzymający nad wszystkim pieczę. Spotykamy się raz na miesiąc w salce przy parafii w Bystrzycy Kłodzkiej. Nasze spotkania rozpoczynamy od Mszy św. w kościele parafialnym pod wezwaniem św. Michała Archanioła.
Po mszy św. spotykamy się w salce gdzie biesiadujemy.
Kancelaria
Kancelaria czynna:
Wtorek i czwartek od 16.00 do 17.00
Kancelaria – formalności
- Chrzest dziecka. Pan Jezus ustanowił sakrament chrztu świętego po Zmartwychwstaniu mówiąc do Apostołów: „Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu: W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego.” Mt 28,19. Chrzest jest to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzech pierworodny, daje nam życie nadprzyrodzone i czyni nas członkami Kościoła katolickiego. Kto bowiem nie przyjmie sakramentu chrztu, nie może uzyskać zbawienia według słów Pana Jezusa: „Jeśli się ktoś nie narodzi z wody i Ducha Świętego, nie może wejść do Królestwa Bożego” (J 3,5).Aby ochrzcić dziecko należy zgłosić się odpowiednio wcześniej do parafialnej kancelarii – warto zrobić to przynajmniej na 4 tygodnie przed planowanym terminem chrztu.
Jeżeli chcemy ochrzcić dziecko w innej parafii niż ta, do której należy dziecko, musimy wcześniej udać się do parafii do której należy dziecko i poprosić o pisemną zgodę na chrzest w innej parafii. Chrzty w naszej parafii udzielne są w 3 Niedzielę miesiąca po Mszy Św. na godz. 10.00. Katecheza dla rodziców i chrzestnych przed Chrztem dziecka w 3 sobotę miesiąca – dzień przed Chrztem- godzina 17.00 w salce przy kancelarii parafialnej.
Przed pójściem do kancelarii należy przygotować:1. Informacje dotyczące chrzestnych: imię, nazwisko, wiek oraz miejsce zamieszkania (w przypadku chrzestnych spoza naszej parafii – niezbędne zaświadczenie swojego proboszcza o możliwości bycia rodzicem chrzestnym)
2. Akt urodzenia dziecka z USC.Chrzestni zazwyczaj muszą spełniać następujące warunki:
1. Muszą mieć ukończone 16 lat.
2. Muszą dostarczyć świadectwo religijności wystawione przez parafię do której należą.
3. Przed chrztem muszą udać się na spowiedź i uzyskać podpis na karteczce poświadczającej odbycie spowiedzi.
4. Muszą być po sakramencie bierzmowania.Podczas ustalania terminu chrztu w kancelarii otrzymuje się cztery kartki, które mają poświadczyć przystąpienie do spowiedzi przed chrztem przez rodziców dziecka oraz chrzestnych.
Kartki poświadczające przystąpienie do spowiedzi oraz świadectwa religijności rodziców chrzestnych zazwyczaj powinny być dostarczone zaraz przed chrztem - Bierzmowanie. „Kiedy nadszedł wreszcie dzień Pięćdziesiątnicy, znajdowali się wszyscy na jednym miejscu. Nagle dał się słyszeć z nieba szum, jakby uderzenie gwałtownego wiatru, i napełnił cały dom, w którym przebywali. Ukazały się im też języki jakby z ognia, które się rozdzieliły i na każdym z nich spoczął jeden. I wszyscy zostali napełnieni Duchem Świętym i zaczęli mówić obcymi językami, tak jak im Duch pozwalał mówić” (Dz 2,1-3)Sakrament bierzmowania wraz z chrztem i Eucharystią należy do „sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego”, którego jedność powinna być zachowywana. Przyjęcie tego sakramentu jest konieczne jako dopełnienie łaski chrztu. Istotnie, przez sakrament bierzmowania (ochrzczeni) jeszcze ściślej wiążą się z Kościołem, otrzymują szczególną moc Ducha Świętego i w ten sposób jeszcze mocniej zobowiązani są, jako prawdziwi świadkowie Chrystusa, do szerzenia wiary słowem i uczynkiem oraz do bronienia jej.DOKUMENTY POTRZEBNE DO SAKRAMENTU BIERZMOWANIA.
1. metryka chrztu,
2. zaświadczenie o uczestnictwie w katechezie szkolnej lub ostatnie świadectwo katechizacji,
3. w przypadku osób starszych – świadectwo ukończenie katechizacji szkolnej. - Sakrament małżeństwa. „Jezus rzekł: Dlatego opuści człowiek ojca i matkę i złączy się ze swoją żoną, i będą oboje jednym ciałem. A tak już nie są dwoje, lecz jedno ciało. Co więc Bóg złączył, niech człowiek nie rozdziela”. (Mt 19, 5-6).Przymierze małżeńskie, przez które mężczyzna i kobieta tworzą ze sobą wspólnotę, całego życia, skierowaną ze swej natury na dobro małżonków oraz do zrodzenia i wychowania potomstwa, zostało między ochrzczonymi podniesione przez Chrystusa Pana do godności sakramentu.Przyszłość każdej ludzkiej rodziny zależy od „pięknej miłości”, która jest miłością wzajemną małżonków, rodziców i dzieci, a także miłością wszystkich pokoleń. Jan Paweł II
1. Zgłoszenie się do kancelarii parafii jednego z narzeczonych w celu ustalenia daty ślubu oraz informacja o potrzebnych dokumentach (przynajmniej 3 miesiące przed ślubem)
2. Katechezy przedmałżeńskie (kurs) (rozpoczęty najpóźniej 3 miesiące przed ślubem)
3. Spotkania w Poradni rodzinnej (1 godz. w czasie ok. 1,5 miesiąca) Potrzebne dokumenty:
1. świadectwo chrztu świętego obydwu stron wydane w celu zawarcia małżeństwa (ważne 6 miesięcy od daty wydania)
2. strona owdowiała przynosi – akt zgonu współmałżonka
3. ostatnie świadectwo katechizacji szkolnej
4. zaświadczenie ukończenia katechezy przedmałżeńskiej, tzw. kurs przedmałżeński
5. dowody osobiste
6. zaświadczenie z Urzędu Stanu Cywilnego o braku okoliczności wykluczających zawarcie związku małżeńskiego, w trzech egzemplarzach (sporządzone najwyżej pół roku przed ślubem) - Namaszczenie chorych. „Choruje ktoś wśród was? Niech sprowadzi kapłanów Kościoła, by się modlili nad nim i namaścili go olejem w imię Pana. A modlitwa pełna wiary będzie dla chorego ratunkiem i Pan go podźwignie, a jeśliby popełnił grzechy, będą mu odpuszczone” (Jk 5, 14-15).List św. Jakuba stwierdza, że chorych należy namaszczać po to, aby ich zbawić i przezwyciężyć ich chorobę. Należy szczególnie troszczyć się o to, aby sakrament ten przyjmowali ludzie, którzy poważnie niedomagają z powodu choroby lub podeszłego wieku.
Sakrament można przyjąć powtórnie, jeżeli chory odzyska siły, a potem stan jego znów się pogorszy albo jeśli nastąpi pogorszenie w trakcie tej samej choroby.
Jeżeli schorzenie jest poważne, chory powinien przyjąć sakrament namaszczenia przed operacją chirurgiczną.
Ludzie starzy mogą przyjmować namaszczenie, kiedy czują się słabi, mimo że nie ma niebezpieczeństwa groźnej choroby.
Chore dzieci mogą przyjmować namaszczenie, jeżeli są już na tyle świadome, żeby sakrament mógł przynieść im pocieszenie.
Zarówno prywatne, jak i publiczne nauczanie powinno zachęcać wiernych do tego, aby w razie potrzeby prosili o sakrament chorych, a gdy przyjdzie czas, przyjmowali go pobożnie i z całkowitą wiarą. Nie wolno tracić sakramentu na skutek ciągłego odkładania chwili jego przyjęcia. Wszystkich, którzy opiekują się chorymi, trzeba informować o znaczeniu i skutkach sakramentu.
Sakrament chorych można sprawować nad osobami nieprzytomnymi, lub takimi, które straciły zdolność posługiwania się rozumem, o ile jako chrześcijanie prosili o niego, gdy cieszyli się pełnią władz umysłowych.
Jeżeli ksiądz wezwany został do osoby zmarłej, powinien modlić się, prosząc dla niej o odpuszczenie grzechów i łaskawe przyjęcie do królestwa niebieskiego. W takiej sytuacji kapłan nie może jednak celebrować sakramentu namaszczenia. Jeżeli zachodzi wątpliwość co do tego, czy chory jeszcze żyje, ksiądz może udzielić sakramentu namaszczenia warunkowo. - Pogrzeb katolicki. „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem. Kto we Mnie wierzy, choćby i umarł, żyć będzie. Każdy, kto żyje i wierzy we Mnie, nie umrze na wieki”(J 11,25-26).Śmierć Jezusa i Jego pogrzeb nie oznaczała jednak końca wszystkiego. Jezus zmartwychwstał, a przez to i człowiecze umieranie i pogrzeb nie oznaczają już kresu życia. W chrześcijańskim uczynku grzebania umarłych zawiera się nadzieja na spotkanie ze zmarłymi w społeczności zbawionych.„Wieczne odpoczywanie racz im dać Panie,
a światłość wiekuista niechaj im świeci.
Niech odpoczywają w pokoju wiecznym.
Amen”1. W celu dopełnienia formalności pogrzebu należy zgłosić się w kancelarii parafialnej – można to uczynić nawet poza godzinami urzędowania.
2. Pogrzeb załatwia najbliższa rodzina w Parafii zamieszkania. Jeżeli pogrzeb jest poza parafią zamieszkania potrzebna jest zgoda na pochówek od proboszcza, na którego parafii zmarły zamieszkiwał.
3. Przy zgłaszaniu pogrzebu należy w kancelarii parafialnej przedłożyć „Skrócony akt zgonu” z USC oraz zaświadczenie ks. kapelana o przyjęciu przed śmiercią sakramentu chorych (dotyczy to zwłaszcza zmarłych w szpitalu).
4. Rodzina zmarłej osoby może skorzystać z dwóch form pogrzebu chrześcijańskiego:
– Pogrzeb z Mszą św. – rozpoczyna się w kościele o wyznaczonej godzinie.
– Tzw. „Pokropek” – czyli forma pogrzebu chrześcijańskiego bez Mszy św. – całość odbywa się na cmentarzu.
5. Jeśli zmarły nie należał do naszej parafii potrzebne jest zezwolenie proboszcza parafii gdzie ostatnio zamieszkiwał zmarły.
6. Pogrzeb, miejsce grobowe i wszelkie inne sprawy związane z pogrzebem są załatwienia zgodnie z Prawem Państwowym i Prawem Kościelnym, które to prawa się wzajemnie uzupełniają w tych kwestiach.

